Zmiana ustawy o związkach zawodowych [cz. 1]

DSC_0242Przed związkami zawodowymi postawione zostało zadanie przygotowania opinii do nowelizacji przepisów ustawy o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (projekt z dnia 22 marca 2016 r.). To ważna nowelizacja. Założenia projektu w sposób istotny zmieniają dotychczasowe myślenie na temat zakresu podmiotowego prawa koalicji, ponieważ członkami związków będą także osoby na umowach cywilnoprawnych i samozatrudnieni. Ustawa nowelizująca zawiera ponadto inne propozycje w zakresie ochrony działaczy, zwolnień od pracy czy reprezentatywności. Poniżej przedstawione zostaną niektóre założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o związkach zawodowych.

Przypomnę, że w 2012 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy na podstawie skargi NSZZ Solidarność nakazała Polsce zmianę przepisów. Wydane przez MOP rekomendacje stwierdzały, że Polska narusza zagwarantowane w konwencjach MOP wolności związkowe i niezbędna jest nowelizacja. Chodzi o to, że zakres podmiotowy prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych jest ograniczony. Obecnie członkami związków nie mogą być osoby mające umowy cywilnoprawne i osoby samozatrudnione. Na nieprawidłowości zwrócili także uwagę prawnicy MOP, którzy gościli w Polsce w maju 2014 r. w ramach tzw. pomocy technicznej. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w czerwcu 2015 r. (sprawa K 1/13) orzekł dodatkowo niezgodność przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych z konstytucją. Z uzasadnienia do projektu wynika, że ma on m.in. na celu rozszerzenie prawa koalicji związkowej na szeroko rozumiane osoby wykonujące pracę zarobkową, a więc dostosowuje prawa związkowe do konstytucji i standardów międzynarodowych wyznaczonych przez MOP. Ustawodawca zaproponował w tym projekcie także zmiany w obrębie innych przepisów związkowych. Niektóre z nich wydają się kontrowersyjne i mogą nie zyskać poparcia związków zawodowych. W pierwszej kolejności omówię jednak proponowane nowe zasady wolności zrzeszania się i tworzenia związków zawodowych oraz wynikające z tego konsekwencje.

Osoby wykonujące pracę zarobkową
Przede wszystkim prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przysługiwać będzie także osobom wykonującym pracę zarobkową. Ustawodawca rozumie przez to pracownika w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy oraz osobę świadczącą osobiście pracę za wynagrodzeniem na rzecz podmiotu zatrudniającego nieprzerwanie przez okres co najmniej 6 miesięcy na innej podstawie niż stosunek pracy, niezatrudniającą do tej pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Powyższe oznacza, że w praktyce możemy mieć do czynienia ze związkami zawodowymi tworzonymi zarówno przez pracowników, jak i osoby wykonujące pracę na innej podstawie prawnej niż stosunek pracy. Warto podkreślić, że konstytucja nie różnicuje w art. 59 związków zawodowych. Zatem każde związki zawodowe mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.

W ustawie nowelizującej pojawia się także nowa definicja po stronie dotychczasowego pracodawcy. Będzie nim „podmiot zatrudniający”. Jest to konsekwencja przyznania wolności koalicji osobom na umowach cywilnoprawnych ponieważ nie mają one pracodawcy tak jak pracownicy.
W dalszej konsekwencji rozszerzenia zakresu koalicji związkowej przyjęto, że także związki zawodowe „mieszane” i związkowcy wykonujący pracę zarobkową na podstawie umów cywilnoprawnych będą korzystać z uprawnień związkowych do tej pory przypisanych pracowniczym związkom zawodowym. Odpowiednio miałyby zastosowanie przepisy działu XI k.p. (Układy zbiorowe pracy) i w pewnym zakresie przepisy o zwolnieniu od pracy na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności, choć zasady udzielania tych zwolnień byłyby inne. Ustawodawca dostrzega także konieczność równego traktowania i ochrony działaczy związkowych na umowach cywilnoprawnych. W sprawach dotyczących poniesienia ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej do innych niż pracownicy osób wykonujących pracę zarobkową zastosowanie mają mieć przepisy rozdziału II a działu pierwszego kodeksu pracy (Równe traktowanie). Co ważne do postępowań w sprawach dotyczących poniesienia ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej stosowane będą przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu z zakresu praw a pracy, a sądem właściwym do rozpoznania tych spraw ma być sąd pracy także dla osób z umowami cywilnoprawnymi. Wydaje się, że takie rozwiązanie jest akurat korzystne, ponieważ sądy pracy są lepiej przygotowane do rozstrzygania spraw na tle dyskryminacji związkowej niż sądy cywilne.

Z kolei art. 32 ustawy o związkach zawodowych odnośnie ochrony otrzymałby brzmienie następujące: „Podmiot zatrudniający bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może: 1) wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku prawnego z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem lub z inną osobą wykonującą pracę zarobkową będącą członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnioną do reprezentowania tej organizacji wobec podmiotu zatrudniającego albo organu lub osoby dokonującej za podmiot zatrudniający czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, 2) zmienić jednostronnie warunków pracy lub wynagrodzenia na niekorzyść osoby wykonującej pracę zarobkową, o której mowa w pkt 1 – z wyjątkiem ogłoszenia upadłości lub likwidacji podmiotu zatrudniającego, a także gdy dopuszczają to odrębne przepisy”. Ochrona przysługiwałaby przez okres określony uchwałą zarządu nie dłuższy jednak niż okres trwania upoważnienia, a po jego upływie dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie.

Jednocześnie nie została zmieniona metoda określania liczebności działaczy związkowych podlegających ochronie. Liczba chronionych nadal będzie wzrastała wraz z liczbą członków organizacji, chociaż konsekwentnie w przepisie zmienia się terminologia. Przykładowo dla organizacji związkowej liczącej od 91-110 osób nadal ochronie może podlegać 8 osób, z tym że nie muszą być to tylko pracownicy, ale także inne osoby wykonujące pracę zarobkową. Współpracujący z podmiotem zatrudniającym działacz z umową zlecenia także skorzysta z ochrony, gdy zaangażuje się w działalność związkową. To istotna nowość w stosunku do obecnej treści ustawy.

Dr Ewa Podgórska-Rakiel to starszy specjalista, Zespół Prawny KK NSZZ Solidarność 

źródło: tygodniksolidarnosc.com


Dodaj komentarz